Дэлхий нийтээр..
“Монгол Улсын Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай” УИХ-ын тогтоолыг баталлаа
Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны санал, дүгнэлт, Монгол Улсын Ерөнхий сайдын огцрох саналтай холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Мөнхбат, Б.Баярсайхан, Г.Дамдинням, Ж.Сүхбаатар нар үг хэлж, байр сууриа илэрхийлсэн юм. Анхан, дунд шатанд иргэд, олон нийтэд төрийн үйлчилгээг хүргэж буй албан хаагчдын ёс зүй, хандлага, хариуцлагын алдааг Ерөнхий сайд хүлээж, огцрох санал гаргаж буйд харамсаж байгаагаа гишүүд илэрхийлж байв. Төрийн ажил, алба бүр өндөр хариуцлагатай байдгийн илэрхийлэл, нэг албан хаагчийн ёс зүй, хандлага, ажлын гүйцэтгэл Засгийн газрын түвшинд ч нөлөө үзүүлдгийн бодит жишээ нь энэ тохиолдол гэдгийг гишүүд тэмдэглэж, цаашдаа төрийн үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг шинэ түвшинд гаргах реформ хийх нь зүйтэй гэдэг байр суурийг илэрхийлсэн.
Үүний зэрэгцээ ардчиллын чухал хэсэг болох олон нийтийн үзэл бодол, байр сууриа чөлөөтэй илэрхийлэх үйл явцаас улс төрийн ашиг хонжоо олох зорилго, хандлага хэн нэгэнд байх ёсгүй гэдгийг хэлж байлаа.
Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Сүхбаатар “Улсын Их Хурал Ерөнхий сайдад хариуцлага хүлээлгээгүй, харин Ерөнхий сайд өөрөө ёс зүйн хариуцлага хүлээж байгааг анхаарах ёстой” хэмээн онцолж байв. Ерөнхий сайдын огцрох саналыг Улсын Их Хурал шийдвэрлэх ч Засгийн газрын бодлого, шийдвэр тогтвортой үргэлжилнэ гэдгийг тэрбээр тэмдэглэж хэлсэн.
Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.7-д “Ерөнхийлөгч нэгдсэн хуралдаанд тааллаараа оролцож төрийн гадаад, дотоод бодлогын асуудлаар үг хэлэх, мэдээлэл хийх эрхтэй” хэмээн заасан байдаг. Өнөөдрийн чуулганы нэгдсэн хуралдаанд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга оролцож, хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан байр сууриа илэрхийлсэн юм. Тэрбээр ард түмний итгэл найдварыг хүлээж, манлайлан дагуулж, төр улсаа удирдах үнэмлэхүй эрхийг Монгол Ардын намд авч ирсэн Монгол Улсын 31 дэх Ерөнхий сайд Ухнаагийн Хүрэлсүх үүрэгт ажлаасаа нэн шуурхай огцрохоор болсонд харамсаж байгаагаа илэрхийлсэн.
Үргэлжлүүлэн тэрбээр “Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн зөвлөлдөх ажлын хэсгийг миний бие ахалж ажилласны хувьд Монгол Улсын Засгийн газрын насжилт урт, удаан хугацаанд үр дүнтэй ажиллах ёстой хэмээн үзэж, Ерөнхий сайдын эрх мэдлийг нэмэгдүүлж, Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг саяхан баталж байсан. 2020 оны Улсын Их Хурлын ээлжит сонгуулийн үр дүн бол Монгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн хувь хүний манлайлал, нэр хүндэд итгэж найдсан иргэд, сонгогчдын сонголт юм. Гэтэл эдийн засаг, цар тахлын нэн эрсдэлтэй цаг үед нийт ард түмний сонголт, итгэл найдварыг хөсөрдүүлэх эрх энэ хүнд байхгүй. Би Монгол Улсын 31 дэх Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийг үүрэгт ажлаасаа чөлөөлөгдөхийг огт дэмжихгүй байна гэдгээ мэдэгдье” гэлээ.
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгыг ийнхүү байр сууриа илэрхийлсний дараа Улсын Их Хурлын гишүүд хэлэлцэж буй асуудлаа үргэлжлүүлэн, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны санал, дүгнэлт, Монгол Улсын Ерөнхий сайдын огцрох саналтай холбогдуулан үг хэлж, байр сууриа илэрхийлэв.
Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх шүүхийн шинэтгэл хийхэд улс төрийн манлайлал үзүүлж ажилласан гэдгийг Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Энхбаяр тэмдэглэсэн. Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Ганбатын асуултад Ерөнхий сайд хариулт өгөхдөө “Хоёр хоногийн өмнөх үйл явдал сэтгэл эмзэглэм байлаа. Цар тахалтай тэмцэх ажил бол санааны зоргоор, бүгдийн таалалд нийцүүлж хийх ажил биш. Ажил хийж байгаа хүнд алдаа оноо гардаг. Зөвхөн Монгол Улс биш, дэлхий даяараа цар тахлын өмнө хөл алдаж байна. Цар тахлын эсрэг хийж буй тэмцлийн явцад хүний эрхийн зөрчлүүд гарсан. Гэхдээ энэ нь Улсын онцгой комисс болон бүх шатанд ажил хариуцан ажиллаж байгаа хүмүүсийн буруу биш, гэр бүл, хувийн амьдралаа мартаад, хэдэн арван хоногоор өвчтөнүүдээ эмчилж, өөрөө өвчин тусаж, нийтийн дэг журмыг сахиулахаар ажиллаж байгаа хүмүүст бид баярлах ёстой. Монгол төрд тангараг өргөсөн 190 гаруй мянган төрийн албан хаагчийн буруу гэж би хэлэхгүй. Уулын мод урттай богинотой байдгийг адилаар улсын ажлыг сэтгэлтэй, сэтгэлгүй хүмүүс хийж байна. Төрийн ажил хариуцлагатай, сахилга баттай, дэг журамтай байх ёстой. Төрийн үйлчилгээний анхна шатны нэгжийн албан хаагчийн алдаа Засгийн тэргүүний огцрох шалтгаан байж болохыг төрийн албан хаагч нэг бүр мэдээсэй гэж хүсч байна. Ерөнхий сайдын хувиар хариуцлага хүлээж байгаа минь хаа хаанаа өндөр хариуцлагатай байх ёстойг мянга мянган төрийн албан хаагчдад ойлгуулна гэж найдаж байна. Шат шатны дарга нар хариуцсан ажлаа хийж чадахгүй бол, алдаа дутагдал гаргах юм бол хариуцлагаа үүрсэн шиг үүрээрэй гэдгийг энэ үйлдлээрээ сануулж байна” гэв.
Байнгын хорооны санал, дүгнэлттэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Нямбаатар, С.Амарсайхан, Х.Булгантуяа, С.Одонтуяа, С.Даваасүрэн, Л.Энх-Амгалан, Н.Ганибал, С.Батболд, Х.Ганхуяг, Х.Болорчулуун, Т.Доржханд, Б.Пүрэвдорж, Ш.Адьшаа, Н.Ганибал нар үг хэлж, Монгол Улсын Ерөнхий сайдын огцрох саналтай холбогдуулан байр сууриа илэрхийлсэн.
Монгол Улсын Үндсэн хуульд зааснаар Монгол Улсын Ерөнхий сайд огцорсноор Монгол Улсын Засгийн газар бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцрох шийдвэр гарна гэдгийг Улсын Их Хурлын дарга Г.Занданшатар хэлсэн. Дэлхийг хамарсан цар тахлын улмаас онцгой дэглэм мөрдөж, хөл хорио тогтоох зэрэг амаргүй шийдвэр гаргасан цаг үед бид ажиллаж амьдарч байна. Цар тахлын халдвараас иргэдээ, нөлөөллөөс нь улс орны эдийн засгаа хамгаалах, гарз хохирол багатай туулах чиглэлээр Монгол Улсын төр засаг, Улсын онцгой комисс, нийт ард түмэн хичээн ажиллаж байгааг дурдав. Гэвч төрийн зарим албан хаагч нөхцөл байдлыг буруу үнэлж, эрсдэлийг өөрөөсөө зайлуулах гэсэн явцуу сэтгэлгээ, хандлагаар хүний эрхийг ноцтой зөрчсөн нь Ерөнхий сайд, Засгийн газар огцрох үндэслэл, шалтгаан болж байгааг тэрбээр хэлсэн.
Дээрх шиг хүний эрхийг зөрчдөг байдал төрийн албанд дахин гарах ёсгүй гэдгийг онцоллоо. Хүний эрхийг зөрчих, төрийн албан хаагчийн ёс зүйгээ умартах, сахилга, хариуцлагыг хөсөрдүүлэх үйл явдалтай цаашид ч тэмцэх үлгэр дуурайллыг энэ тохиолдол үзүүлж байна хэмээн үзэж байгаагаа Г.Занданшатар дарга хэлж байв. Төрийн албан хаагч ёс зүйг эрхэмлэх нь хуулиар хүлээсэн журамт үүрэг мөн бөгөөд шударга ёс, сахилга хариуцлагыг дээдлэх нь төрт ёсны амин чухал шаардлага гэдгийг сануулсан. Иймээс ч төрийн албан хаагчдын гаргасан алдаа, зөрчлийн хариуцлагыг төр өөртөө үүрч, ёс зүй, хариуцлагын шинэ жишиг тогтоох Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн манлайлал, улс төрийн эр зориг, байр суурийг хүндэтгэж байгаагаа илэрхийлэв.
Тэрбээр "Ёс зүй, сахилга хариуцлагыг дээдлэх нь төрийн бүх шатны байгууллага, төрийн нэрийн өмнөөс иргэдэд үйлчилж байгаа төрийн албан хаагч бүрийн үйл ажиллагаанд жишиг болж тогтох ёстой. Улсын Их Хурлын гишүүд ч энэ үлгэр дуурайллаас жишиг авах ёстой. Цар тахлын энэ цаг үед монгол хүн бүр улс орон, ард түмнийхээ нийтлэг эрх ашгийг тэргүүнд тавьж, хэцүү цаг үеийг хамтын хүчээр даван туулах, нэг зорилгын дор хүчээ нэгтгэн, нягтарч, эвийг эрхэмлэх нь туйлаас чухал байгааг онцлон тэмдэглэж байна.
Иймээс улс орон, нийгмийг тогтворгүй байдал руу түлхэж, сонгож байгуулсан хууль ёсны төр засгийнх нь эсрэг турхирч, үймээн самуунд уриалан дуудах, түүнийг зохион байгуулахыг оролдох аливаа үйлдэл нь Үндсэн хуульт байгууллын эсрэг, Монгол төрийн эсрэг гэмт хэргийн шинжтэй үйлдэл хэмээн үзэх болно гэдгийг цохон тэмдэглэж байна. Ийм үйлдлээс урьдчилан сэргийлэх, аливаа санаархал, илэрлийг таслан зогсоох нь Монгол төрийн, тухайлбал төрийн эрх барих дээд байгууллага Улсын Их Хурлын үүрэг гэж үзэж байна. Үндэсний эв нэгдлээ сахин хамгаалж, төр засгийн тогтвортой байдлыг хангах нь ард түмний амин чухал эрх ашиг, нийт ард түмнийг төлөөлсөн бага ард түмэн болох Улсын Их Хурлын нэн тэргүүний үүрэг юм. Монгол Улсын Засгийн газар, Ерөнхий сайд огцорсноор Монгол Улсад засаглалын хямрал нүүрлэх учиргүй. Улс төрд ч, нийгэмд ч, эдийн засагт ч хямрал үүсгэхгүйн төлөө түмнээ төлөөлсөн парламент сонор сэрэмжтэй, шуурхай ажиллах шаардлагатай. Төрийн ажил нэг өдөр ч алдагдах учиргүй. Ийм учраас Засгийн газрыг эмхлэн байгуулах ажлыг маш шуурхай шийдвэрлэх асуудлыг бүх шатандаа онцгой анхаарч, цар тахлын нөхцөл байдлын онцлогийг тооцох ёстой.
Энэ Засгийн газар, Монгол Улсын 31 дэх Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх муу ажилласан гэж Улсын Их Хурал, монголын ард түмэн үзэхгүй байгаа. Ард түмний дийлэнх олонх итгэл хүлээлгэж, түүнийг нь биелүүлэхээр хичээн ажилласан. Цар тахлын аюулаас хамгаалах ажлыг тууштай зохион байгуулж, бүтэн 10 сар халдварыг нэвтрүүлэхгүй, тогтоон барьж чадсан. Эдийн засаг, иргэдийн орлого, амьжиргааг хамгаалах олон чухал шийдвэр гаргаж, хэрэгжүүлсэн. Агаарын бохирдлыг хэрхэн шийдсэн гэдгээс эхлэн томоохон бүтээн байгуулалтуудын явцаас ард түмэн харж, дүгнэж, мэдэрч байгаа.
Шударга ёсыг бэхжүүлэх, улсаа хөгжүүлэх, шийдлээ хүлээсэн олон чухал арга хэмжээг зоримог, зоригтой хэрэгжүүлсэн. Үлгэрлэн манлайлж, томоохон төсөл хөтөлбөрүүд, бүтээн байгуулалтуудыг хэрэгжүүлсэн нь бодит үнэн. Монголын төлөө, ирээдүйн төлөө хийж ирсэн энэ бүх ажил цаашид үргэлжлэх учиртай. Энэ бол Монгол Улсын эрх ашиг, нийт ард түмний эрх ашигт нийцнэ гэв.
Тэрбээр Монгол Улсын 31 дэх Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхэд талархал илэрхийлэхийн ялдамд шударга ёсыг бэхжүүлэх тэмцэл, улсаа мандуулах эрхэм зорилгынхоо төлөө тууштай зүтгэхийг хүслээ. Түүнчлэн Монгол Улсын Засгийн газрын танхимын бүрэлдэхүүнд багтаж, чин сэтгэлээсээ зүтгэл гарган ажилласан Засгийн газрын гишүүн, сайд нарт талархал илэрхийлсэн юм. Шинэ Засгийн газрыг яаралтай байгуулах улс төрийн шийдвэрийг хугацаа алдалгүй шуурхай гаргаж, шийдвэрлэхийг МАН, Улсын Их Хурал дахь МАН-ын бүлэг, Улсын Их Хурлын нийт гишүүдэд санууллаа.
Ийнхүү Ерөнхий сайд огцрох саналыг хэлэлцсэний дараа санал хураалт явуулав. Чуулганы нэгдсэн хуралдаанд оролцсон 63 гишүүний 60 нь Монгол Улсын Ерөнхий сайдыг огцруулах нь зүйтэй гэсэн Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны саналыг дэмжлээ. Улсын Их Хурлын нийт гишүүдийн олонх дэмжснээр “Монгол Улсын Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоол батлагдаж, эцсийн найруулгыг Улсын Их Хурлын дарга Г.Занданшатар уншиж танилцууллаа.
Тогтоолоор Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ухнаагийн Хүрэлсүхийг огцорсонд тооцож, шинэ Ерөнхий сайдыг томилох хүртэл үүрэгт ажлаа гүйцэтгэж байхыг даалгасан юм.
Дэлхий нийтээр..
АНУ Европын авлигатай тэмцэх байгууллагаас гарлаа
АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трампын засаг захиргаа олон улсын болон олон талт байгууллагуудаас татгалзах бодлогоо эрчимжүүлж буй энэ үед АНУ-ын Европын зөвлөлийн авлигатай тэмцэх тэргүүлэх байгууллага болох Авлигатай тэмцэх улсуудын бүлэг (GRECO)-ээс гарчээ. АНУ-ын Төрийн департамент уг шийдвэрийг баталгаажуулж, GRECO-ийн гишүүнчлэлийг хадгалахын тулд жил бүр санхүүгийн хувь нэмэр оруулах шаардлагатай байдаг бөгөөд энэ нь “АНУ-ын үндэсний аюулгүй байдалд бодитой үр өгөөж үзүүлэхгүй” гэж мэдэгджээ.
2026 оны 9 дүгээр сарын 1-ний өдөр АНУ тус байгууллагаас гарах тухай шийдвэрийн талаар албан ёсоор мэдэгдсэн байна. Өмнө нь ОХУ, Беларусь улс гарч байсан түүхтэй. АНУ өмнө нь НҮБ-ын олон талт хэд хэдэн байгууллагаас, тухайлбал ДЭМБ болон НҮБ-ын Хүний эрхийн зөвлөлөөс гарсан бөгөөд цаашид ижил төстэй арга хэмжээ авах эсэхийг мөн авч үзэж байна.
GRECO-ийн Европын зөвлөл 1999 онд авлигатай тэмцэх стандартын хэрэгжилтийг хянах зорилгоор байгуулагдсан. Байгууллагын гишүүнчлэл нь Европын холбооны гишүүн орнуудаар хязгаарлагддаггүй бөгөөд АНУ 2000 онд GRECO-д нэгдэж байжээ.
Дэлхий нийтээр..
АНУ: Крипто хөрөнгө холигч үйлчилгээнд тавих хяналтын дүрмийг сэргээхийг уриалав
Крипто хөрөнгө холигч үйлчилгээ (crypto mixer буюу Convertible Virtual Currency mixing service) нь криптовалютын гүйлгээний эх үүсвэр, хүлээн авагч болон гүйлгээний дүнг нуун далдлахад ашиглагддаг үйлчилгээ юм. Энэхүү үйлчилгээг ransomware буюу барьцаалагч програм ашигладаг кибер гэмт хэргийн бүлэглэлүүд, олон улсын хориг арга хэмжээнээс зайлсхийгчид, авлигад автсан албан тушаалтнууд болон мансууруулах бодисын хууль бус наймаачид өргөнөөр ашиглаж байна.
АНУ-ын хууль тогтоомжийн дагуу харилцагчийн хөрөнгийг хяналтдаа авч үйл ажиллагаа явуулдаг санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлэгчид Санхүүгийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх сүлжээний алба (FinCEN)-нд бүртгүүлж, харилцагчийн мэдээллийг баталгаажуулах зэрэг үүрэг хүлээдэг. Эдгээр шаардлага нь гүйлгээний эх үүсвэр болон оролцогчдыг нуун далдлах зорилготой крипто хөрөнгө холигч үйлчилгээний үндсэн шинж чанартай шууд зөрчилддөг байна. Үүний улмаас АНУ-д ийм төрлийн үйлчилгээг нууцаар эрхэлсэн этгээдүүдийг мөнгө угаах болон холбооны бусад гэмт хэрэгт буруутган, эрүүгийн хариуцлагад татсаар иржээ.
Хэдийгээр олон улс орон крипто холигч үйлчилгээнд хяналт тавьж, хязгаарлалт тогтоож байгаа боловч эрх зүйн зохицуулалт нь дэлхий даяар ижил түвшинд байж чадахгүй байна. Үүний улмаас АНУ-ын иргэд гадаад улсад үйл ажиллагаа явуулдаг холигч үйлчилгээг ашиглан криптовалютын гүйлгээнийхээ эх үүсвэр, чиглэлийг нуун далдлах боломж нээлттэй хэвээр байна.
Байдены засаг захиргааны үед FinCEN-ээс хилийн чанадад үйл ажиллагаа явуулдаг крипто хөрөнгө холигч үйлчилгээг ашигласан байж болзошгүй гүйлгээнд хяналт тавих дүрмийн төсөл боловсруулжээ. Уг төсөлд АНУ-ын санхүүгийн байгууллагууд гадаадын ийм үйлчилгээтэй холбоотой сэжигтэй гүйлгээг илрүүлснээс хойш 30 хоногийн дотор мэдээлэх үүрэг хүлээхээр тусгасан байв. Гэвч 2026 оны 10 дугаар сарын 6-ны өдөр Трампын засаг захиргаа уг дүрмийн төслийг албан ёсоор татан авчээ. Үүний зэрэгцээ 2020 оноос хэлэлцэгдэж ирсэн, хэрэглэгч өөрөө хянадаг крипто хэтэвч (self-hosted wallet)-ээр хийгдэх гүйлгээг тайлагнаж, мэдээлэхтэй холбогдуулан өөр нэг дүрмийн төслийг мөн ийнхүү цуцалсан байна.
Үүнтэй холбогдуулан “Транспэрэнси Интернэшнл” байгууллагын АНУ дахь салбараас 2026 оны 10 дугаар сарын 8-ны өдөр FinCEN-д албан бичиг хүргүүлж, цуцлагдсан хоёр дүрмийн төслийг сэргээх, мөн дижитал хөрөнгийг хууль бус зорилгоор ашиглахтай тэмцэх аюулгүй байдлын нэмэлт арга хэмжээ авахыг уриалжээ.
Дэлхий нийтээр..
АВСТРАЛИ: Тэрбумтнуудын хөрөнгө ардчилсан улс төрийн тогтолцоог гажуудуулж байна
Австралид улс төрийн санхүүжилтийн шинэ хуулиар хандив болон сонгуулийн сурталчилгааны зардалд анх удаа дээд хязгаар тогтоохоор боллоо. Хэдий тийм боловч эдгээр хязгаарлалт нь хэт өндөр, журам нь нарийн төвөгтэй байгаагаас гадна хэрэгжих хугацааг хоёр жилээр хойшлуулсан нь томоохон намуудад давуу тал олгох магадлалтай байна.
Австралийн уул уурхайн салбарын тэрбумтан Жина Райнхарт болон түүний хамаарал бүхий этгээдүүд өнгөрсөн жилд “Нэг үндэстэн” (One Nation) намд 3 сая гаруй австрали долларын (ойролцоогоор 7.5 тэрбум гаруй төгрөг) хандив өгсөн гэх мэдээлэл байна. Тэд энэ дэмжлэгээ мөнгөн хэлбэрээр олгохоос гадна хувийн нисэх онгоц бэлэглэх замаар гүйцэтгэсэн гэж мэдээлжээ. Гэвч Австралийн сонгуулийн хуулийн дагуу эдгээр хандивыг 2027 оны 2 дугаар сар хүртэл олон нийтэд албан ёсоор тайлагнах үүрэггүй тул одоогоор мэдээлэл бүрэн ил тод болоогүй байна.
Бизнесмен Клайв Палмер сүүлийн гурван удаагийн холбооны сонгуулийн сурталчилгаандаа 260 сая австрали долларын (ойролцоогоор 655 тэрбум гаруй төгрөг) хөрөнгө зарцуулжээ. Энэ нь Австрали Улс өөрийгөө тэгш боломжийг эрхэмлэдэг орон хэмээн үздэг ч бодит байдал дээр баячуудын мөнгөөр далайлган улс төрийн үйл явцад үлэмж хэмжээний нөлөө үзүүлэх боломжтойг харуулж байна.
Гэвч тэрбумтнуудын хувийн санхүүжилтээс өмнө ч Австралийн улс төрд мөнгөний нөлөө хэт өндөр байсаар иржээ. Эрх барьж байсан Хөдөлмөрийн нам болон Либерал нам бизнесийн форум, сүлжээ нэрийн дор арга хэмжээ зохион байгуулж, гишүүнчлэлийн төлбөрт 100,000 австрали доллар (252 сая гаруй төгрөг) авдаг байна. Ингэснээр бизнесийн төлөөлөгчид засгийн газрын өндөр албан тушаалтнуудтай тогтмол уулзаж, лобби хийх боломж бүрддэг. Австралийн Сонгуулийн хороо эдгээр төлбөрийг “тодорхой үйлчилгээний хураамж” гэж үзэн, олон нийтэд мэдээлэх ёстой хандивын тайланд тооцоогүй нь шүүмжлэл дагуулсаар ирсэн. Гэтэл иргэдийн дийлэнх нь улстөрчидтэй мөнгө төлж уулзах энэхүү тогтолцоог ардчилсан үйл явцыг гажуудуулж байна гэж үздэг.
Одоогийн холбооны түвшний зохицуулалт олон улсын жишигтэй харьцуулахад сул хэвээр байна. Хандивын мэдээллийг ил тод болгох систем нь 1980-аад оны цаасан бүртгэлд суурилсан хуучирсан загвартай бөгөөд жилд 17,300 австрали доллар (43.6 сая төгрөг)-оос давсан хандивыг л тайлагнадаг журамтай байв. Муж, нутаг дэвсгэрийн ихэнх зохицуулалтаас ялгаатай нь холбооны түвшинд хандивын дээд хязгаар байхгүйн дээр гадаадын эх үүсвэрээс хандив авахыг хориглосон заалт саяхнаас хэрэгжиж эхэлсэн байна. Мөн холбооны сонгуулийн сурталчилгаанд зарцуулах хөрөнгийн дээд хязгаар байгаагүй юм.
Австралийн тэрбумтан Жина Райнхарт, Клайв Палмер болон улс төрийн намуудын бизнесийн сүлжээнүүд хуулийн цоорхойг ашиглан сонгуулийн санхүүжилтийг хууль ёсны хүрээнд босгосоор иржээ. Холбооны түвшний улс төрийн намууд улсаас санхүүжилт авдаг байсан ч энэхүү мөнгө нь хувийн хандив, зардлыг хязгаарлах хэрэгсэл болохын оронд намуудын орлогыг улам нэмэгдүүлдэг нэмэлт эх үүсвэр төдий байв. Харин энэ зохицуулалт ирэх жилүүдээс өөрчлөгдөхөөр байна. Шинэ хуулиар холбооны сонгуульд нэр дэвшигч улс төрийн намууд болон лобби бүлгүүдийн сонгуулийн сурталчилгааны зардалд дээд хязгаар тогтоож, хандивын хэмжээг хязгаарлахаар тусгажээ. Түүнчлэн хандивын мэдээллийг ил тод тайлагнах, босго дүнг бууруулж, бодит цаг хугацаанд мэдээлдэг болох зохицуулалт хэрэгжинэ.
Ойролцоогоор 250 хуудас бүхий шинэ зохицуулалтыг 2024 онд өрнөсөн урт хугацааны хэлэлцээний үр дүнд боловсруулж, 2025 оны эхээр эвслийн намуудын дэмжлэгтэйгээр баталжээ. Сонгуулийн тогтолцооны энэхүү шинэчлэлийг хоёр том нам хамтран дэмжсэн нь хандивын хязгаарлалт болон ил тод байдлын зарчмыг цаашид тууштай мөрдөхөд чухал ач холбогдолтой алхам болсныг нийтлэлд онцолсон байна.
Гэсэн хэдий ч шинэ зохицуулалт төгс биш юм. Ногоон нам шинэчлэлийн үндсэн үзэл баримтлалыг дэмжиж байгаа ч хандивын хязгаарыг хэт өндөр тогтоосныг шүүмжилжээ. Шинэ хуулиар нэг улс төрийн этгээдэд өгөх хандивын дээд хэмжээг 50,000 австрали доллар (125 сая төгрөг) байхаар тусгасан боловч донорууд үндэсний хэмжээний намын салбар нэгжүүд, хэд хэдэн нэр дэвшигч болон тухайн намыг дэмждэг лобби бүлгүүдэд тус тусад нь хандив өгөх боломжтой хэвээр байна. Үүний улмаас нэг донорын жилийн нийт хандивын хэмжээ бодит байдал дээр 1.6 сая австрали долларт (4 тэрбум төгрөг) хүрч болзошгүй байгаа юм.
Үүнээс гадна улс төрийн нэг намын сонгуулийн сурталчилгааны зардлын дээд хязгаарыг 90 сая австрали доллар (225 тэрбум төгрөг) байхаар тогтоосон нь тэрбумтан Клайв Палмерын өмнөх сонгуулиудад хувиараа зарцуулж байсан хөрөнгөтэй дүйцэж байна. Мөн намуудын зорилтот, өрсөлдөөн ширүүн сонгуулийн тойрог тус бүрд явуулах сурталчилгааны зардал 800,000 австрали доллар (2 тэрбум төгрөг) хэтрэхгүй байх хязгаарлалтыг тогтоожээ.
“Teals” хэмээн нэрлэгддэг бие даан нэр дэвшигчид шинэ хязгаарлалтуудыг дахин боловсруулах шаардлагатай гэж үзэж, уламжлалт намуудад давуу байдал олгож байгааг шүүмжилжээ. Учир нь намын нэр дэвшигчид тухайн намын үндэсний хэмжээний сурталчилгаанаас ашиг хүртдэг бол бие даан нэр дэвшигчдэд ийм боломж хязгаарлагдмал байдаг. Түүнчлэн улс төрийн намууд нэг донороос олон төрлийн сувгаар хандив авах боломжтой байхад бие даасан нэр дэвшигчдэд ийм давуу тал байхгүй. Ийм нөхцөлд шинэ зохицуулалт нь улс төрийн тогтсон намуудыг зохиомлоор хамгаалж, улс төрийн өрсөлдөөнийг хязгаарлах эрсдэлтэй байна.
Лобби бүлгүүдийн сонгуулийн сурталчилгааны зардалд 11.25 сая австрали долларын (ойролцоогоор 28.1 тэрбум төгрөг) дээд хязгаар тогтоохоор болжээ. Гэсэн хэдий ч “Teals” бүлгийг дэмжигч томоохон хандивлагчид шууд бус хэлбэрээр сурталчилгаа явуулах боломжтой хэвээр байна. Мөн ашиг сонирхлын бүлгүүд тодорхой бодлогын асуудлыг дэмжсэн кампанит ажил явуулахдаа улс төрийн нам, нэр дэвшигчийг шууд дэмжих, эсвэл эсэргүүцэхгүй байвал зардлын хязгааргүй үйл ажиллагаа явуулах боломжтой аж.
Зохиогч шинэ хуулийг төгс бус боловч өмнөх зохицуулалтаас дээр гэж үнэлжээ. Улс төрийн намууд санхүүжилтгүй болж, үйл ажиллагаагаа явуулах боломжгүй болох нь зохистой үр дүн биш юм. Харин тэрбумтнууд өөрсдөө шууд сонгуулийн кампанит ажилд асар их хөрөнгө зарцуулахаас илүүтэй санхүүжилтийг улс төрийн намын тогтолцоогоор дамжуулах нь авлигын эрсдэлийг бууруулах боломжтой гэж үзсэн байна. Учир нь улс төрийн нам нь урт хугацааны нэр хүнд, олон нийтийн итгэлийг хадгалах сонирхолтой байдаг бол хувь улстөрчийг хувийн ашиг сонирхлын үүднээс нөлөөлөлд оруулах нь харьцангуй хялбар байж болно.
Шинэ зохицуулалтаар компани болон үйлдвэрчний эвлэлээс ирэх их хэмжээний хандивт тулгуурлах боломжийг хязгаарлахын зэрэгцээ төрийн санхүүжилтийг нэмэгдүүлнэ. Санал тутамд олгох төрийн санхүүжилтийг 5 австрали долларт (12,500 төгрөг) хүргэхээр төлөвлөсөн бөгөөд сонгогчид Төлөөлөгчдийн танхим болон Сенатын сонгуульд тус тус санал өгдөг тул нэг сонгогчид ногдох санхүүжилт нийт 10 австрали доллар (25,000 төгрөг)-тай тэнцэх боломжтой. Мөн холбооны парламентын гишүүдийн тоонд үндсэн улс төрийн намууд болон бие даасан гишүүдэд захиргааны үйл ажиллагааны нэмэлт санхүүжилт олгоно.
Гэвч шинэ хуулийн өөр нэг сул тал нь хэт нарийн төвөгтэй байдал юм. Улс төрийн санхүүжилтийн урсгалыг зохицуулах нь өөрөө төвөгтэй боловч шинэ хууль жижиг болон шинээр байгуулагдсан намуудын хувьд хэрэгжүүлэхэд хүндрэлтэй байж болзошгүй. Эдгээр намууд орон нутгийн түвшинд сайн дурын ажилтнуудад түшиглэдэг бөгөөд бүгд хууль зүйн зөвлөгөө авах санхүүгийн боломжтой биш. Иймээс Сонгуулийн хороо жижиг намуудын санамсаргүй алдаа дутагдлыг шийтгэхээс илүүтэй хангалттай нөөц, мэргэжлийн зөвлөгөөтэй томоохон хандивлагчид болон байгууллагын зохицуулалтыг тойрч гарах үйлдэлд анхаарах шаардлагатай гэж зохиогч үзжээ.
Шинэ хуулийн хэрэгжилтийг хоёр жилээр хойшлуулсан шалтгаан мөн эргэлзээ дагуулж байна. Албан ёсны тайлбараар Сонгуулийн хороо шинэ мэдээллийн системийг бэлтгэх, тайлагналын шинэ журмыг хэрэгжүүлэх, холбогдох байгууллага болон иргэдийг шинэ зохицуулалттай танилцуулахад хугацаа шаардлагатай аж. Гэвч зохиогчийн үзэж байгаагаар өөр шалтгаан байж болзошгүй. Жина Райнхарт “Нэг үндэстэн” намд их хэмжээний санхүүгийн дэмжлэг үзүүлж, тус намын сонгуулийн дэмжлэг нэмэгдэж буй энэ үед томоохон намууд 2027 оны сүүл, эсвэл 2028 оны эхээр болох холбооны сонгуулийн өмнө хандив, санхүүжилтээ нэмэгдүүлэх хугацаа авахыг зорьсон байж магадгүй гэж таамаглажээ.
Мөн шинэ хуулийг хэрэгжүүлэх явцад урьдчилан тооцоолоогүй үр дагавар гарч болзошгүй. Тухайлбал, Клайв Палмер өөрийн намд өгөх хандив нь хязгаарлагдвал компанийн бүтцийг ашиглан шууд бус хэлбэрээр сонгуулийн сурталчилгаа явуулах магадлалтай. Үйлдвэрчний эвлэл болон бизнесийн бүлгүүд ч Хөдөлмөрийн нам, эвслийн намуудыг дэмжих зорилгоор шууд сурталчилгаа явуулах боломж хайж магадгүй. Түүнчлэн олон нийтийн бие даасан санаачилга мэт харагддаг боловч цаанаа улс төрийн болон бизнесийн ашиг сонирхлоор санхүүждэг бүлгүүд бий болж, хуулийн зохицуулалтыг тойрч гарах эрсдэлтэй байна.
Зохиогчийн дүгнэснээр улс төрийн үйл явц дахь мөнгөний нөлөөг зохицуулах төгс тогтолцоо гэж байхгүй. Шударга байдлын зарчим, улс төрийн тэгш байдал, эрх чөлөө, улс төрийн намуудын үйл ажиллагааг санхүүжүүлэх бодит хэрэгцээг харилцан тэнцвэржүүлэх шаардлагатай. Улс төрийн санхүүжилтийн зохицуулалт нь байнга өөрчлөгдөж байдаг нөхцөл байдалд нийцүүлэн шинэчлэгдэх ёстой тул Австралийн шинэ хуулийг арван жилийн эцэс гэхэд дахин хянах шаардлага гарах нь гарцаагүй гэж үзжээ.
Эх сурвалж: Graeme Orr, “Australia’s Billionaire Problem and the ‘Corruption of the Democratic Process’,” The Diplomat, 2026 оны 10 дугаар сарын 12
-
Тод зураг2019/07/26
Өнөөдөр цахилгаан шугам тоноглолд засвар үйлчилгээ хийх хуваарь
-
Үйл явдал2025/04/11
УИХ: Өнөөдөр хуралдах ажлын хэсгүүд
-
Хэн юу хэлэв...2019/05/30
Цагдаа хөл нь гэмтсэн нохойд замаар гарахад нь тусалжээ
-
Дэлхий нийтээр..2025/08/05
Баянхошуу дэд төвийн 110 айлын орон сууцыг улсын комисст хүлээлгэж өгөхөөр ажилл...