Чөлөөт бүс
“Халх голын дайчдын алдар” музейд 80 жилийн ойн арга хэмжээ болов
Халх голын ялалтын 80 жилийн ойг тэмдэглэн өнгөрүүлэх арга хэмжээний хүрээнд дайны ажиллагаа бүрмөсөн зогссон өдөр (1939 оны 09 дүгээр сарын 16-ны өдрийн 14.00 цаг)-ийг тохиолдуулсан арга хэмжээ Москва хотын Ерөнхий боловсролын 1321 дүгээр сургууль, тус сургуулийн дэргэдэх “Халх голын дайчдын алдар” музейд 2019 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдөр зохион байгуулагдав.
Уг арга хэмжээнд Монгол Улсаас ОХУ-д суугаа Элчин сайдыг Түр хамаарагч О.Очирмаа, Оросын төр, нийгмийн зүтгэлтэн, шинжлэх ухааны байгууллага, их сургуулийн эрдэмтэн судлаач, тус сургуулийн сурагч, багш, эцэг эхийн төлөөлөл болон Элчин сайдын яамны дипломат ажилтнууд тус тус оролцов.
Арга хэмжээнд оролцогчид Халх голын ялалтын түүхэн ач холбогдол, дайны өрнөл, цар хүрээ, хохиролын тухай олон талаас нь байр сууриа илэрхийлсэн бол Монгол Улсаас ОХУ-д суугаа Элчин сайдыг түр хамаарагч О.Очирмаа хэлсэн үгэндээ “Халх голын ялалт нь тухайн үеийн олон улсын хүчний харьцааг өөрчилж, Япон улс ЗХУ-ын эсрэг дайтахгүй байх шийдвэр гаргахад нөлөөлсөн” гэж онцлон тэмдэглэв. Тэрбээр цааш нь залуу, хойч үед хамтын түүхэн ялалтын тухай таниулж, хоёр улсын цэрэг дайчдыг хүндэтгэн дурсах ажлыг жил бүр зохион байгуулж байгаад сургуулийн болон музейн удирдлагад талархал илэрхийлэв.
Энэхүү арга хэмжээний үеэр үзүүлсэн Москва хотын Ерөнхий боловсролын 1321 дүгээр сургуулийн сурагчдын Халх голын дайны түүх, ялалтын ач холбогдолын тухай өгүүлсэн театрчилсан тоглолт, Оросын Улс түмний найрамдлын их сургуулийн монгол оюутнуудын Үндэсний бүжгийн үзүүлбэр оролцогчдын талархалыг ихэд хүлээв.
Түүнчлэн арга арга хэмжээний дараа Монгол Улсаас ОХУ-д суугаа Элчин сайдын яамны дипломат ажилтнууд, Москва хотод суралцаж буй Монгол оюутнууд “Халх голын дайчдын алдар” болон “Нүүдэлчдийн соёл” музейг үзэж сонирхов.
“Нүүдэлчдийн соёл” музей нь дэлхийн нүүдэлчин ард түмнүүдийн ахуй, соёлын арвин үзмэртэй бөгөөд түүнд монгол ахуй, соёлын эд өлгийн зүйлс давамгайлдаг юм байна.
Чөлөөт бүс
Домгийн “Кракен” бодит амьтнаас санаа авсан байж магадгүй...
Одоогоос олон арван сая жилийн өмнө дэлхийн далай тэнгист үлэг гүрвэлийн үеийн аварга махчин амьтад ноёрхож байсан гэж үздэг. Харин шинэ судалгаагаар тухайн үеийн далайн экосистемд аварга наймаалж төст амьтад ч томоохон махчны байр суурь эзэлж байсан байж магадгүй гэж үзжээ.
Японы Хоккайдогийн их сургуулийн судлаачид Япон болон Канадын Ванкувер арлаас олдсон толгой хөлтөн амьтдын чулуужсан хошуу, эрүүний үлдэгдлийг шинжилсэн байна. Судалгаагаар Nanaimoteuthis төрөлд хамаарах хоёр зүйл Цэрдийн галавын үед амьдарч байсан бөгөөд зарим нь 19 метр хүртэл урт биетэй байсан байж болзошгүй гэж тооцоолжээ.
Эдгээр амьтад нь орчин үеийн наймаалж, далайн амьтдын адил зөөлөн биетэй байсан тул бүтэн биеэрээ чулуужиж үлдэх нь ховор. Тиймээс судлаачид хошуу, эрүүний хатуу хэсгийг ашиглан хэмжээ, идэш тэжээл, амьдралын хэв маягийг нь сэргээн тооцсон байна. Олдвор дээрх элэгдэл, гэмтлийн ул мөр нь тэд хатуу хуяг, яслаг бүтэцтэй олзыг бутлах чадвартай байсан байж болохыг харуулжээ.
Судлаачдын үзэж буйгаар эдгээр аварга толгой хөлтөн амьтад тухайн үеийн далайн мөлхөгчид болох мозазавр, плезиозавр зэрэг том махчидтай нэг экосистемд амьдарч, зарим тохиолдолд дээд түвшний махчны үүрэг гүйцэтгэж байсан байж магадгүй юм.
Гэхдээ эрдэмтэд үүнийг домгийн “Кракен” үнэхээр байсан гэсэн утгаар бус, харин түүнтэй зүйрлэмээр хэмжээтэй, хүчирхэг эртний толгой хөлтөн амьтад байсан байж болохыг харуулсан шинжлэх ухааны шинэ тайлбар гэж үзэж байна.
Чөлөөт бүс
Муур өндрөөс бүрэн аюулгүй унаж чаддаг уу?
Муур өндөр газраас унаад зүгээр босоод явчихдаг бичлэг, түүхүүдийг бид олонтаа хардаг. Тэгэхээр муур үнэхээр ямар ч өндрөөс унасан гэмтэхгүй гэсэн үг үү гэдэг асуулт гарч ирнэ.
Үнэндээ муур бусад амьтдаас илүү “унаж чаддаг” нь үнэн. Тэдэнд төрмөл нэг онцгой чадвар бий. Унах үедээ агаарт биеэ эргүүлж, дөрвөн хөл дээрээ буухыг хичээдэг. Үүнийг шинжлэх ухаанд Righting reflex гэж нэрлэдэг. Өөрөөр хэлбэл, муур унаж байхдаа “өөрийгөө засаж” чаддаг гэсэн үг.
Мөн муурын биеийн бүтэц нь уналтыг даахад тусалдаг. Нуруу нь маш уян, хөл нь доргилтыг шингээх чадвартай. Унахдаа хөл, биеэ дэлгэж, агаарт хурд сааруулдаг нь нэг төрлийн “байгалийн шүхэр” мэт үйлчилдэг аж.
Сонирхолтой нь, унах өндөр хүртэл нөлөөтэй. Хэт нам өндрөөс унахад муур биеэ зөв эргүүлж амжихгүй байж болно. Харин арай өндөр зайд унах үедээ зөв байрлалаа олж амжих магадлал нэмэгддэг гэж судлаачид тайлбарладаг. Гэхдээ энэ нь “өндөр байх тусмаа аюулгүй” гэсэн үг огт биш.
Муур ямар ч тохиолдолд гэмтэх эрсдэлтэй хэвээр. Яс хугарах, дотор эрхтэн гэмтэх, хүнд тохиолдолд амь насанд аюул учрах ч боломжтой. Тиймээс “муур есөн амьтай” гэдэг нь бодит биш, харин зүйрлэл төдий ойлголт юм.
Эцэст нь хэлэхэд, муур унахдаа амьд үлдэх чадвар өндөр боловч бүрэн аюулгүй биш. Тиймээс гэрийн тэжээвэр муураа цонх, тагт зэрэг өндөр газраас хамгаалах нь эзний хамгийн чухал үүрэг хэвээр байна.
Чөлөөт бүс
Халимны сүү ууж болох уу?
“Амьтны сүү юм чинь ууж л таараа биз дээ?” гэж бодогдож байна уу? Тэгвэл жаахан сонирхоод үзье. Юуны өмнө, халимны сүү гэдэг чинь энгийн сүү биш аж. Үхрийн сүүтэй харьцуулахад хэд дахин илүү тослогтой, бараг л цөцгий, масло хоёрын дунд юм шиг өтгөн. Тэр бүү хэл усанд уусахгүй, харин шахагдаж гардаг гэвэл итгэх үү? Зулзагандаа зориулсан жинхэнэ “energy drink” гэсэн үг.
Гэхдээ эндээс л сонирхолтой хэсэг эхэлнэ.
“За тэгээд нэг амсаад үзчихье” гэвэл тийм амар биш.
Халим бол зэрлэг, асар том амьтан. Далайд амьдардаг, барихад ч бэрх. Дээрээс нь дэлхий даяар хамгаалагдсан амьтны нэг тул International Whaling Commission зэрэг байгууллагууд агнах, барихыг хатуу хянадаг. Өөрөөр хэлбэл, сүүг нь авах гэж оролдох нь өөрөө асуудал дагуулна.
Тэгээд ч бодоод үз дээ… усан дотор халим “саана” гэдэг кинонд л гардаг ажил шүү дээ. Бодит амьдрал дээр ийм технологи ч, арга ч байхгүй.
Тэгэхээр дүгнэлт?
- ✔️ Онолын хувьд: амьтны сүү тул ууж болох мэт
- ❌ Бодит байдалд: боломжгүй шахуу
- 😂 Туршиж үзэх: бараг “mission impossible”
Халимны сүү тийм өтгөн байдаг нь зулзагыг усанд дулаацаж, хурдан өсөхөд нь туслах зориулалттай гэнэ. Байгаль хүртэл “premium nutrition” хийчихжээ
