Үйл явдал
Нийслэлийн усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүсийг шинэчлэн тогтоов
Нийслэл хотын усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүсийг шинэчлэн тогтоох асуудлыг Нийслэлийн ИТХ-аар хэлэлцлээ.
Хамгаалалтын бүсийн саналын тухайд Туул голын тэжээгдлийн дотоод муж болох Баянгол, Сэлбэ, Улиастай голуудын урсац бүрэлдэх эхийн салбар голуудын онцгой болон энгийн хамгаалалтын бүсийг тогтооно. Нийслэлийн ИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн 2016 оны 50-р тогтоолоор батлагдсан усны сан бүхий онцгой хамгаалалтын бүсийг 23104.0 га, энгийн хамгаалалтын бүсийг 37585.9 га хэмжээтэй байхаар санал боловсруулжээ. Усны сан бүхий онцгой болон энгийн хамгаалалтын бүсийн талбайн хэмжээг голын голдирол, татмын хэмжээгээр 343 байршилд тодруулж, боловсруулалтын ажлуудыг хийсэн байна. Мөн Сонгинохайрхан дүүргийн 20 дугаар хорооны нутаг дэвсгэрт Бааст нэртэй усан сан бүхий газар бүртгэгдээгүй, Төв цэвэрлэх байгууламжийн ус гаргалгааны сувагт усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүс тогтоосон байна. Иймд уг усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүсэд хээрийн судалгаа хийж, ус гаргалгааны сувгийн хамгаалалтын бүс тогтоох ажлын хүрээнд хамгаалалтад авах саналтай байгаа талаар тус тус танилцуулсан юм. Цаашид усан сан бүхий газарт цэнгэг усны орд, рашаан булгийг тусгай хамгаалалтад авах, хамгаалалтын бүсэд оруулах ажлыг үе шаттайгаар зохион байгуулах аж.
2016 оны Нийслэлийн ИТХ-ын тогтоолоор 50 дугаар тогтоолыг баталж, Нийслэл хотын усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүсийг шинэчлэн тогтоосон. Гэвч уг тогтоолыг Хууль зүйн яам бүртгэж аваагүйгээс эрх зүйн нэгдсэн акт болж чадаагүй. Улмаар үүнээс үүдэлтэйгээр хамгаалалтын бүсэд суурьших нөхцөл бүрджээ.
Мөн 50 дугаар тогтоолд Багахангай, Багануур дүүрэг болон Улаанбаатар хотын зарим хэсэгт урсац бүртгэж аваагүй байсан аж. Хамгаалалтын бүс дотор байгаа өмчүүдийн талаарх шийдвэр Засгийн газраас гарах аж. Ажлын хэсгийн урьдчилсан судалгаагаар онцгой болон энгийн хамгаалалтын бүсэд багтаж байгаа бүх айл,өрх, ААН-үүдийг нүүлгэн шилжүүлэхэд 2.9 их наяд төгрөг шаардлагатай. Мөн нийслэлээс энэ бүсэд байсан 370 гаруй нэгж талбарын зөвшөөрлийг хүчингүй болгож, 21 айлыг нүүлгэн шилжүүлсэн байна. Мөн цаашид энэ хэсэгт газар олгох, бүртгэж авах боломжгүй байдлаар газрын нэгдсэн системд оруулжээ.
Нийслэлийн ИТХ-ын дарга “2016 оны НИТХ-ын 50 дугаар тогтоолыг “Эрх зүйн мэдээллийн нэгдсэн системд бүртгэж аваагүй Хууль зүйн яам үер усны гамшигт өртсөн, эд хөрөнгө болон бусад зүйлсээрээ хохирсон иргэд, ААН-ийн өмнө хариуцлага хүлээх үү. Эсвэл Хууль зүйн яам бүртгээгүйг нь далимдуулж хамгаалалтын зурваст газар олгосон Засаг дарга нартай асуудал ярих уу. Би Зөвлөлийн хурал дээр энэ талаарх мэдээллийг улам дэлгэрэнгүй танилцуул гэж хэлээд байсны учир энэ. 2021 онд байгуулагдсан Ажлын хэсэг ажиллах хугацаанд хичнээн газрын зөвшөөрөл олгогдож, хэдэн их наядын хөрөнгийн асуудал яригдаж байна. Иргэд нүүж ирээд суурьшчихсан, барилга байшин барьж, томоохон обьектууд баригдсан байна. Одоо энэ асуудлыг хэрхэн шийдэхээ тодорхой болгох ёстой. Нутгийн удирдлагын байгууллагаас гаргасан шийдвэрийг өөр нэг төрийн байгууллага бүртгэж аваагүйгээс ийм хэмжээний алдаа завхрал үүсчихлээ гэдэг тайлбар хэлэх нь утгагүй” гэсэн юм.
Улаанбаатар хотын ерөнхий менежер 20-30 жилийн дараа нийслэл усны хомсдолд орох хэмжээний нөхцөл байдал үүссэн энэ үед усны дэд эх үүсвэр болон хар усан тохойн орчимд 3-4 орон сууцны хотхон баригдсан. Улаанбаатарын иргэд хоногт 145-160 мянган м/куб ус хэрэглэдэг. Тиймээс өнөөдрийн энэ асуудлыг яаралтай баталж, нөхцөл байдал улам дордохоос өмнө усан сан бүхий газруудыг хамгаалж чадна. Энэ тогтоолыг батлахгүй байх сонирхол олон хүнд, тэр тусмаа нийслэлийн дунд шатны албан хаагчдад байгааг тодотголоо.
Ийнхүү хэлэлцсэний эцэст Нийслэл хотын усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүсийг шинэчлэн тогтоов гэж НИТХ-ын ХМТ-өөс мэдээллээ.
Үйл явдал
Төвөдийн гамшиг мөсөн голын хагарал, хөрсний гулгалтын дараалсан үйл явцаас үүдсэн байна
Хятадын холбогдох байгууллагууд Төвөдийн Жирон боомт орчимд их хэмжээний хохирол учруулсан үер, хөрсний гулгалтын шалтгааны талаарх урьдчилсан дүгнэлтийг танилцуулжээ.
Хятадын Шинжлэх ухааны академийн Чэндугийн Уулын аюул, байгаль орчны хүрээлэнгийн судалгааны баг хиймэл дагуулын тандан судалгааны мэдээллийг газар дээрх ажиглалт, хээрийн судалгаатай тулган шинжилсэн байна.
Судлаачдын дүгнэлтээр наймдугаар сарын 26-ны Бээжингийн цагаар 10:52 орчимд Балбын нутагт, далайн түвшнээс 5200 метрийн өндөрт мөсөн голын хэсэг хагарч, их хэмжээний мөс, хад чулуулгийн нуранги үүсжээ.
Нуранги өндөр уулын энгэрээр маш хурдтай уруудахдаа хөрс, хад чулууг хаман, 4000 метр орчмын өндөрлөгөөс эхлэн том хэмжээний хөрсний гулгалт үүсгэсэн гэж үзсэн байна.
Улмаар мөс, хөрс, хад чулуу болон усны асар их масс уулын хөндийгөөр 22 км орчим уруудан, далайн түвшнээс 1800 метрийн өндөрт орших Хятадын Төвөдийн Жирон боомтод хүрчээ.
Гамшгийн улмаас Жирон орчмын 0.7 хавтгай дөрвөлжин километр орчим талбай өртөж, 27 барилга байгууламж болон тэдгээртэй холбоотой тоног төхөөрөмж бүрэн сүйдсэн гэж судалгааны баг мэдээлсэн байна.
Ийнхүү Хятадын эрдэмтэд наймдугаар сарын 26-нд болсон гамшгийг энгийн борооны үер бус, өндөр уулын мөсөн голын хагарал → мөс, хадны нуранги → хөрсний гулгалт → хүчтэй үер гэсэн дараалсан үйл явцын үр дагавар гэж дүгнэжээ.
Үйл явдал
Аюулт үзэгдэл, ослын 69 удаагийн дуудлагаар 13 иргэний амь насыг авран хамгааллаа
Дуудлагын дагуу төв, орон нутгийн Онцгой байдлын байгууллагын алба хаагчид үүрэг гүйцэтгэж, 13 иргэний амь насыг авран хамгаалж, утаажилтын бүсээс 21 иргэнийг гаргаж, тусламж үйлчилгээ үзүүллээ.
Нийт дуудлагын 52 нь обьектын гал түймэр, нэг нь ой, хээрийн түймэр, нэг нь үер, гурав нь биологийн гаралтай аюулт үзэгдэл, 12 нь хүний үйл ажиллагаатай холбоотой ослын дуудлага байна гэж Онгой байдлын ерөнхий газраас мэдээллээ.
Үйл явдал
Энэ өвөл нийслэлд 430 мянган тонн шахмал түлшийг 446 цэгээр борлуулна
Өвөлжилтийн бэлтгэл ажлын хүрээнд нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагч Б.Пүрэвдагва “Тавантолгой түлш” ХХК-ийн Зүүн үйлдвэрт ажиллаж, үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаа, шахмал түлшний нөөц бүрдүүлэлтийн явцын талаар холбогдох албаныхан мэдээлэл өглөө.
“Тавантолгой түлш” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал С.Даваасүрэн “Тавантолгой түлш” ХХК гурван цехийн хоёр шугамаар шахмал түлш үйлдвэрлэж байна. Анх гурван үйлдвэрийн 20 шугамаар бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байсан бол 2024 оноос үйлдвэрлэлийн хүчин чадлыг 50 тонн/цаг болгон гурав дахин нэмэгдүүлж, шугамын тоог цөөрүүлэн бүтээмжийг сайжруулсан. “Тавантолгой түлш” ХХК түлшний үйлдвэрлэлийн гурав дахь үеийн шилжилтээ хийж, 2025-2026 оны халаалтын улиралд нийслэлийн айл өрхүүдийн хэрэглээнд хагас коксон түлш нийлүүлсэн. Өнөөдрийн байдлаар 38.3 мянган тонн түлшний нөөц бүрдүүлээд байна” гэв.
2026-2027 оны халаалтын улиралд 430 мянган тонн бүтээгдэхүүн борлуулахаар төлөвлөсөн. Тухайлбал, 300 мянга гаруй тонн хагас коксон түлш, 80 мянган тонн шахмал түлшийг 446 цэгээр борлуулахаар төлөвлөж байна. Харин аж ахуйн нэгжүүдэд 40 мянган тонн савласан мидлинг нийлүүлэх юм.
Нийслэлийн зүгээс галлагааны улирал эхлэхээс өмнө шахмал түлшний үйлдвэрлэл, түүхий эдийн татан авалт, нөөц бүрдүүлэлт болон борлуулалтын бэлтгэл ажлыг эрчимжүүлж, иргэдийн түлшний хэрэгцээг тасралтгүй хангахад онцгой анхаарч ажиллахаа илэрхийллээ.
Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагч Б.Пүрэвдагва “Бидний гол зорилго бол нийслэлийн хүн амыг агаарын бохирдолгүй өвөлжүүлэх юм. Энэ зорилгын төлөө хотын даргын зүгээс та бүхнийг бүх талаар дэмжихийн зэрэгцээ ажлын шаардлагаа өндөр тавина. Түүнчлэн борлуулалтын цэгүүдийн бэлэн байдалд анхааран, “Хотула” аппликэйшн дэх бүртгэлийн давхардлыг арилгаж, системийг бүрэн ашиглах, угаар мэдрэгч төхөөрөмжийн хэрэглээ болон угаарын хийн хордлогоос урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр Түлш хэрэглэгчдэд үйлчлэх төвтэй хамтран ажиллахыг холбогдох албаныханд үүрэг болгож байна” гэлээ.
Өнгөрсөн жил хагас коксон түлшийг хэрэглээнд нэвтрүүлснээр агаарын бохирдол өмнөх жилээс 30 орчим хувиар, 2018 онтой харьцуулахад 69.5 хувиар буурсан үзүүлэлт гарсан. Улаанбаатар хотод 170 мянган өрх шахмал түлш хэрэглэж байгаа бөгөөд энэ жилээс 5000 өрхийг хийн түлшний хэрэглээнд шилжүүлээд байгаа юм. Галлагааны улирал есдүгээр сард эхлэх бөгөөд 50-60 мянган тонн шахмал түлшний нөөц бүрдүүлсэн байх шаардлагатай.
