Дэлхий нийтээр..
“Ард түмэн авлигачдаас хүчтэй гэдгээ харуулж, энэ удаагийн сонгуульд Ардын нам заавал ялах ёстой” гэлээ
Сэлэнгэ аймагт 2016-2024 онд улсын төсөв болон гадаадын зээл, тусламжийн эх үүсвэрээр нийт 630.1 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээг хэрэгжүүлсэн гэдгийг Монгол Ардын Намын дарга, Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ сэлэнгэчүүдтэй уулзах үеэрээ хэллээ. Тэрбээр өргөн Сэлэнгээрээ овоглосон Сэлэнгэ нутгийн зон олон та бүхэнтэй дахин уулзаж байгаадаа баяртай байна гээд “Монгол Улсын төсөв анх удаа 4 их наяд төгрөгөөр давж биелж, Эрдэнэс Тавантолгойн 1072 хувьцааг амилуулж, иргэд өгөөж хүртэж эхэлсэн. Шударга ёсны тэмцэлд ард түмэн ялах уу, авлигачид ялах уу гэх сонголтын өмнө бид ирээд байна. Хулгай, луйвар хийсэн хүмүүс хилийн чанадаас сонгуулийг анхааралтай ажиглаж байгаа. Тэд Ардын Нам ялагдаасай, эхлүүлсэн энэ тэмцлүүд нь үр дүнгүй болоосой гэж байна. Гэхдээ ард түмэн авлигачдаас үргэлж хүчтэй байсаар ирсэн. Тиймээс ард түмэн авлигачдаас хүчтэй гэдгээ харуулж, энэ удаагийн сонгуульд Ардын Нам заавал ялах ёстой” гэлээ.
Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ Сэлэнгэ аймагт 2021, 2023 онд ирж ажиллаж байсан. Тухайн үед сэлэнгэчүүд орон нутагтаа хийх төсөл арга хэмжээг эрэмбэлж, саналаа өгсний дагуу шаардлагатай хөрөнгө оруулалтыг шийдэж, хэрэгжүүлсэн. Тухайлбал, Алтанбулаг боомтын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх хүрээнд ачаа тээврийн хэсэг, гадна инженерийн шугам сүлжээ, хатуу хучилттай зам, авто зогсоолын зам талбайн ажлыг ашиглалтад оруулсан. Боомтын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх ажил үргэлжилж байна.
Эдийн засгийн дөрвөн жилийн төлөвлөгөөг “Алсын хараа-2050” хөгжлийн бодлогод тулгуурлан Бүсчилсэн хөгжлийн реформ нэртэй зарласан. Энэ хүрээнд төвийн бүсийн тэргүүлэх чиглэл бол эрчимжсэн хөдөө аж ахуй, хүнсний үйлдвэрлэл, хөнгөн, хүнд аж үйлдвэрлэл, байгаль, бизнес, хил орчмын аялал жуулчлал байх болно гэдгийг Монгол Ардын Намын дарга, Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ хэллээ.
УИХ-ын сонгуулийн V тойрог төвийн бүсэд Монгол Ардын Намаас нэр дэвшиж буй нэр дэвшигчдийг танилцууллаа.
Тэрбээр:
Болдын ЖАВХЛАН бол цар тахлыг даван туулах, эдийн засгаа сэргээх бодлогод голлож ажилласан хүн. Сангийн сайдын оновчтой бодлогын дүнд цар тахлыг хохирол багатай даван туулж, хилээ эрт нээсэн. Өнгөрсөн хугацаанд манай Засгийн газар 13.3 их наяд төгрөгийн өр дарж, цалин, тэтгэвэрийг 2 дахин нэмэгдүүлсэн. Энэ бүхэнд тэр улс төрийн манлайлал үзүүлж ажилласан.
Буяагийн ТУЛГА Засгийн газрын хэрэгжүүлж буй “Шинэ сэргэлтийн бодлого”-ын Боомтын сэргэлтийн хүрээнд хийсэн ажлуудад манлайлал үзүүлж ажилласан, манай шилдэг залуу лидерүүдийн нэг. Боомтын боомийг тайлснаар нүүрсний экспорт 31.8 сая тонноос 69.6 сая тонн болж нэмэгдсэн. Мөн БНХАУ-тай экспортын 4 шинэ төмөр замын хил холболтын цэг тохирсон. Энэ бүхэнд Боомтын сэргэлтийн сайд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн гэдгийг хэлэх хэрэгтэй.
Жадамбын ЭНХБАЯР батлан хамгаалах, аюулгүй байдал, гадаад бодлогоор мэргэшсэн эксперт. Хөдөө аж ахуйн томоохон реформыг Ж.Энхбаяр дарга хийж чадна. И-Монгол цахим үйлчилгээг анх санаачилж байсан, олон асуудлыг ил тод нээлттэй болгоход түүний санаачилга жинтэй хувь нэмэр оруулсныг энд дурдах ёстой. Цахим засаглалын реформыг эхлүүлсэн тэр Монголын парламентад байх ёстой төлөөллийн нэг.
Дамдинсүрэнгийн ӨНӨРБОЛОР бол хөдөлмөрч, залуу эмэгтэй лидерүүдийн нэг.
Нийгмийн бодлогын асуудлаар мэргэшсэн, орон нутагт бизнесийн орчинг хөгжүүлэхэд хувь нэмрээ оруулж яваа эмэгтэйчүүдийн төлөөлөл. Үндсэн хуулийн өөрчлөлт, шийдвэр гаргалтад нийгмийн төлөөллийг нэмэгдүүлэх, нэр дэвшүүлэлтэд жендерийн 1:1 бодлогыг нэвтрүүлэхэд Д.Өнөрболор гишүүний оролцоо их байсан. Парламентад эмэгтэй гишүүд нэмэгдэх тусам эрэгтэй улстөрчдийн олж хараагүй нийгэм, соёл, амьдралын чанартай холбоотой олон асуудал шийдэгдэнэ. Тиймээс эмэгтэйчүүдийн манлайллыг төвийн бүсийнхэн дэмжиж чадна гэдэгт итгэл дүүрэн байна.
Гонгорын ДАМДИННЯМ туршлагажиж буй залуу парламентч. Дараагийн парламентад хөдөөд боловсролын чанарыг эрс сайжруулахад голлож ажиллах хүний нэг. Тэр Боловсролын багц хуульд туссан англи хэлийг албан ёсны хоёрдогч хэл болгох асуудлыг хөндөж, парламентад манлайлан батлуулж чадсан. Хот, хөдөөгийн ялгаатай байдлыг арилгахад тэр хувь нэмрээ оруулж чадна.
Чинбатын УНДРАМ өнгөрсөн хугацаанд 23 хууль санаачлан өргөн барьснаас 18 нь хэлэлцэн батлагдсан. Ажил хэрэгч, залуу лидерүүдийн нэг. Мөнгөний бодлогын ажлын хэсгийг ахалж, ахмадуудын тэтгэвэрийн итгэлцүүрийг шинэчлэх, тэтгэвэрийг инфляц, үнийн өсөлттэй уялдуулан үе шаттайгаар өсгөх асуудлаар ажилласан, аливаа асуудлыг жижиг гэлтгүй шийдэж чаддаг лидер юм.
Жигжидийн БАТЖАРГАЛ энэ бүс нутагт хөдөө аж ахуйн салбарын бүтээмжийг нэмэгдүүлэх, хүн амын хүнсний хангамж аюулгүй байдлыг хангах чиглэлд ажиллаж чадна. Тэр орон нутгийн хөгжилд илүүтэй анхаарч, малчид, тариаланчдаа сайн мэддэг хүн юм.
Нацагдоржийн ЛХАГВАДОРЖ бол Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын Засаг даргаар олон жил ажилласан төрийн ажлын туршлагатай залуу үеийн төлөөлөл. 2021 оноос хойш Сэлэнгэ аймгийн Засаг даргаар ажиллаж байгаа иргэдтэйгээ ойр ажилладаг, хөдөлмөрч хүн.
Сүрэнжавын ЛҮНДЭГ Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн ахлах зөвлөхөөр ажилладаг. Төр, улс төрийн ажилд бэлтгэгдсэн, олон бодлогын баримт бичгүүд дээр ажиллаж, мэргэшсэн хүн.
Батчулууны ЦОГТГЭРЭЛ бол шүгэл үлээгч. Шилэн дансны тухай хууль, Төрийн хэмнэлтийн тухай хууль, 5Ш ажиллагаанд хяналт тавьж ажилласан залуу ледерүүдийн нэг. Төрийн, улс төрийн намын данс шилэн байх ёстой гэх байр суурийг олон жилийн өмнөөс тэр ярьж ирсэн. Шударга ёсны тэмцэлд цахим болон шилэн засаглалыг эхлүүлэхэд томоохон үүрэг гүйцэтгэсэн. Аливаа асуудалд шударга зарчим барина гэдэг бол өөртөө дайсан бэлддэг. Тэр бүхнийг үл тоон, үзэл санаа үнэт зүйлдээ үнэнч зүтгэж ирсэн учраас түүнийг нэр дэвшүүлсэн.
Өмнө нь улстөрчид намын жагсаалтад ордог байсан. Энэ удаа Монгол Улсын парламент ард түмэнд нээлттэй байж чадах уу, эсвэл 2028 оноос улстөрчид буцаад жагсаалтдаа орох уу гэх зарчмын шийдлийг сонгох сонгууль болно. Энэ ч агуулгаар Монгол Ардын нам нэг ч УИХ, Засгийн газрын гишүүнийг намын жагсаалтад оруулаагүй гэдгийг Ерөнхий сайд хэлж, Монгол Ардын намыг багаар нь дэмжихийг Сэлэнгэ нутгийн зон олонд уриаллаа.
Дэлхий нийтээр..
Трампын мэдэгдлийн дараа газрын тосны үнэ 116 ам.долларт хүрч, дэлхийн зах зээлд хүчтэй дохио өглөө
АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп Ираны газрын тосны экспортын гол төв болох Харг арлыг хяналтдаа авах боломжийг хөндсөн мэдэгдэл хийсний дараа дэлхийн эрчим хүчний зах зээлд огцом өөрчлөлт гарч, газрын тосны үнэ 116 ам.долларт хүрсэн талаар олон улсын хэвлэлүүд мэдээллээ.
Их Британийн “Гардиан” сонинд мэдээлснээр, Дональд Трамп “Ираны газрын тосыг авах нь миний хамгийн дуртай зүйл” хэмээн мэдэгдсэн нь хөрөнгө оруулагчдын дунд болгоомжлол үүсгэж, зах зээлд хүчтэй нөлөөлсөн байна. Түүний энэхүү мэдэгдэл нь Ираны газрын тосны нийлүүлэлт тасалдах эрсдэлийг нэмэгдүүлж, газрын тосны үнэ богино хугацаанд огцом өсөхөд хүргэжээ.
Үүний зэрэгцээ Азийн хөрөнгийн зах зээлүүд буурч, хөрөнгө оруулагчид эрсдэлээс зайлсхийх хандлагад шилжсэн байна. Шинжээчдийн үзэж буйгаар Ойрхи Дорнодын мөргөлдөөн цаашид өргөжвөл дэлхийн эдийн засагт ноцтой дарамт үүсэх магадлал нэмэгдэж байгаа аж.
Газрын тосны үнэ гуравдугаар сарын эхэн үеэс хойш эрчимтэй өсөж, 50 гаруй хувийн өсөлт үзүүлэх хандлага ажиглагдаж байгаа бөгөөд энэ нь 1990 оны Персийн булангийн хямралын үеийн өсөлттэй ойролцоо түвшинд хүрч болзошгүйг шинжээчид анхааруулж байна.
Ойрхи Дорнодын нөхцөл байдал хурцдаж, Йемений Хути бүлэглэл мөргөлдөөнд татагдан орж байгаа нь Персийн булан болон Хормузын хоолойн аюулгүй байдалд эрсдэл үүсгэж, дэлхийн газрын тосны нийлүүлэлтийн томоохон хэсэг тасалдах магадлалыг нэмэгдүүлээд байна.
Энэ нөхцөл байдлын улмаас Их Британийн Ерөнхий сайд Кир Стармер эрчим хүчний компаниудын удирдлагуудтай яаралтай хэлэлцээ хийхээр төлөвлөсөн талаар мэдээлжээ. Европын орнууд эрчим хүчний хомсдол үүсэх эрсдэлд бэлтгэж эхэлсэн байна.
Шинжээчдийн үзэж буйгаар мөргөлдөөн цаашид өргөжвөл газрын тосны үнэ 150-200 ам.долларт хүрэх эрсдэлтэй бөгөөд энэ нь дэлхийн эдийн засагт томоохон цохилт өгөж болзошгүй байна.
Ийнхүү АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн мэдэгдэл, Ойрхи Дорнодын хурцадмал байдал, газрын тосны нийлүүлэлтийн эрсдэл зэрэг хүчин зүйлс давхцаж, дэлхийн эрчим хүчний зах зээлд хүчтэй дохио өгч, шинэ эдийн засгийн эрсдэлийн талаар анхааруулж эхэллээ.
Дэлхий нийтээр..
АНУ-ын тэнгисийн цэргийнхэн Ойрхи Дорнодод хэрхэх вэ
Ойрхи Дорнодын нөхцөл байдал хурцадсантай холбоотойгоор АНУ-ын тэнгисийн цэргийн хүчний хөдөлгөөн эрчимжиж, бүс нутагт цэргийн байрлалаа бэхжүүлэх хандлага ажиглагдаж байна. Шинжээчдийн үзэж буйгаар АНУ хэд хэдэн хувилбараар ажиллах боломжтой байна.
Нэгдүгээрт, АНУ бүс нутагт нисэх онгоц тээгч хөлөг болон хамгаалалтын хөлгүүдийг нэмэгдүүлж, холбоотнуудынхаа аюулгүй байдлыг хангах байрлалд шилжүүлэх магадлалтай. Персийн булан, Улаан тэнгис, Арабын тэнгисийн бүсэд АНУ-ын тэнгисийн цэргийн хүч аль хэдийн байрласан бөгөөд шаардлагатай тохиолдолд нэмэлт хүч илгээх боломжтой гэж шинжээчид үзэж байна.
Хоёрдугаарт, далайн тээврийн аюулгүй байдлыг хангах ажиллагаа өргөжих төлөвтэй байна. Ойрхи Дорнодын хурцадмал байдал нэмэгдэх үед газрын тос, худалдааны гол тээврийн зам болох Ормузын хоолой болон Улаан тэнгисийн бүсэд хамгаалалтын ажиллагаа чангарах нь түгээмэл байдаг. Энэ нь дэлхийн газрын тосны нийлүүлэлтэд чухал нөлөөтэй бүс нутаг юм.
Гуравдугаарт, АНУ холбоотнуудтай хамтарсан сургалт, эргүүл хамгаалалтыг нэмэгдүүлэх магадлалтай. Персийн булангийн орнууд болон Европын холбоотнуудтай хамтран далайн хяналт, хамгаалалтын ажиллагааг өргөжүүлэх нь нөхцөл байдлыг тогтворжуулах нэг арга гэж үздэг.
Дөрөвдүгээрт, хурцадмал байдал нэмэгдвэл АНУ урьдчилан сэргийлэх зорилгоор цэргийн хүчээ ойртуулж, шуурхай хариу арга хэмжээ авах боломжийг бүрдүүлэх магадлалтай байна. Энэ нь шууд мөргөлдөөнд оролцохоос илүүтэй сэргийлэх, дарамт үзүүлэх стратеги гэж шинжээчид тайлбарлаж байна.
Шинжээчдийн дүгнэж буйгаар АНУ ойрын хугацаанд шууд цэргийн ажиллагаа эхлүүлэхээс илүүтэй бүс нутгийн аюулгүй байдлыг хангах, холбоотнуудаа хамгаалах, далайн тээврийн урсгалыг хэвийн байлгах зорилготой байрлал бэхжүүлэх алхмуудыг түлхүү хийх төлөвтэй байна.
Дэлхий нийтээр..
Дэлхийн томоохон авиа компаниуд тийзийн үнээ нэмэгдүүлж эхэллээ
Дэлхийн томоохон авиа компаниуд тийзийн үнээ нэмэгдүүлж эхэлжээ. Үүнд газрын тосны үнэ огцом өссөн, Ойрхи Дорнодын хурцадмал байдал нэмэгдсэн, зарим агаарын замууд хаагдсан зэрэг хүчин зүйлс голлон нөлөөлж байна.
Сүүлийн өдрүүдэд дэлхийн зах зээлд газрын тосны үнэ огцом өсөж, нэг торх газрын тос 110 ам.доллар давсан нь агаарын тээврийн компаниудын зардлыг эрс нэмэгдүүлжээ. Нислэгийн зардлын 25-35 хувийг шатахуун эзэлдэг тул нефтийн үнийн өсөлт шууд тийзийн үнэд нөлөөлж эхэлсэн байна.
Олон улсын шинжээчдийн мэдээлснээр дэлхийн томоохон авиа компаниуд болох Emirates, Qatar Airways, Turkish Airlines, Lufthansa, Air France, Delta Air Lines, United Airlines зэрэг компаниуд шатахууны нэмэлт хураамжийг шинэчлэн тогтоож эхэлжээ.
Зарим чиглэлд тийзийн үнэ 10-25 хувиар өссөн талаар олон улсын агаарын тээврийн салбарын эх сурвалжууд мэдээлж байна. Ялангуяа Европ-Ази, Ойрхи Дорнод, Америк чиглэлийн урт нислэгүүд илүү их өсөлттэй байгаа аж.
Мөн Ойрхи Дорнодын нөхцөл байдал хурцадсантай холбоотойгоор хэд хэдэн агаарын орон зайг тойрч нисэх шаардлага гарчээ. Үүний улмаас нислэгийн хугацаа уртасч, шатахууны зарцуулалт нэмэгдсэн байна. Тухайлбал, Персийн булан болон Ираны агаарын орон зайг тойрч нисэх тохиолдол нэмэгдэж, Европ-Ази чиглэлийн нислэгүүд 30-90 минутаар уртассан талаар салбарын эх сурвалжууд мэдээлжээ.
Олон улсын агаарын тээврийн холбоо болох International Air Transport Association мөн шатахууны үнэ өсөх хандлага үргэлжилбэл 2026 оны хоёрдугаар улиралд тийзийн үнэ дахин өсөх эрсдэлтэйг анхааруулсан байна.
Үүнээс гадна:
- Агаарын орон зай хаагдах эрсдэл
- Даатгалын зардал нэмэгдэх
- Нислэгийн маршрут уртсах
- Аюулгүй байдлын нэмэлт зардал
зэрэг хүчин зүйлс тийзийн үнийг өсгөж буй гол шалтгаанууд болж байна.
Шинжээчид ойрын саруудад:
- Европ чиглэл хамгийн их өсөх
- Америк чиглэл өсөх
- Азийн ойрын чиглэлүүд бага өсөх
магадлалтай гэж үзэж байна.
Ийнхүү дэлхийн геополитикийн нөхцөл байдал хурцадсантай холбоотойгоор олон улсын агаарын тээврийн салбарт дарамт үүсч, зорчигчид ирэх саруудад илүү өндөр үнэтэй тийз захиалах шаардлагатай болох төлөвтэй байна.
