Үйл явдал
Д.Эрдэнэбат: Ерөнхийлөгчийн өргөн барьсан хуулиар өргөтгөсөн ажлын хэсэг байгуулж ажиллана
УИХ дахь Ардчилсан намын зөвлөл хуралдаж, Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах хоёрдугаар хэлэлцүүлэг болон Ерөнхийлөгчөөс өргөн барьсан Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах хуулийн төслийн талаарх саналуудыг хэлэлцсэн тухай сэтгүүлчдэд мэдээлэл хийлээ. Хурлаар Үндсэн хуулийн хоёрдугаар хэлэлцүүлгийн талаарх зарчмын шийдвэрүүдээ гаргаж, Ерөнхийлөгчийн өргөн барьсан хуулийн төсөлтэй холбоотойгоор Зөвлөлийн гишүүд хуралдаанд оролцож өөрсдийн байр сууриа илэрхийлэх шаардлагатай гэж үзсэн байна.
Тодруулбал, Ардчилсан намын зөвлөл Ерөнхийлөгчийн өргөн барьсан хуулиар Ардчилсан намтай хамтарсан ажлын хэсэг байгуулж хамтран ажиллана. Үндсэн хуулийн мөн чанар Ардчилсан үндсэн хуулийн цаашдын үйл ажиллагааг доголдуулахгүй байх үүднээс өнгөрсөн 30-аад жилийн хугацаанд Үндсэн хуулийг мөрдөхөд гарсан гажуудал, үүсгэсэн гол үр дагавруудыг засахгүйгээр өөрчлөлт гарахгүй. Үүнтэй холбогдуулан хэд хэдэн саналууд байгаа тухайгаа Д.Эрдэнэбат гишүүн онцоллоо. Тухайлбал,
Нэгдүгээрт: Сонгуулийн хэлбэр, яригдаж буй тогтолцооны тухай юм. Хэрвээ манай улс ардчилсан сонгодог парламенттай улс мөн л юм бол сонгодог парламентыг бүрдүүлдэг гол суурь зарчим нь сонголт. УИХ-ын гишүүдийн хариуцлагын тухай асуудал, Засгийн газрын тогтвортой байдал, гишүүдийн ямар бүрэлдэхүүнтэй байна вэ гэдгээс онцгойлон шалтгаалдаг хүчин зүйл юм. Ер нь 76 жижиг тойргоос хувь хүнийг сонгосон нь парламентын нэгдмэл үйл ажиллагаа, бодлоготой байх, Засгийн газар нь тогтворгүй байх зэрэгт голлож ирсэн хүчин зүйл. Иймээс Үндсэн хуулийн гол суурь зарчим нь сонгодог парламентад сонгогдож байгаа их хурлын сонгуулийн системийг холимог хэлбэрээр явуулах нь зүйтэй гэсэн Ерөнхийлөгчийн саналыг бид дэмжиж байгаа.
Хоёрдугаарт: Үндсэн хуулийн нэг гажуудал нь тунхгийн шинжтэй байсан эдийн засгийн ойлголтыг өөрчлөх хандлага Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлт байхгүй байна. Энэ бол төрийн эдийн засгийн бодлогын тухай асуудал. Төрийн эдийн засгийн тухай бодлого зөвхөн төрийн төсөвтэй холбоотой, тэр тусмаа эсрэгээрээ УИХ-ын гишүүд төсвийг нэмж хасаж болохгүй гэсэн утгатай заалт орж ирсэн нь улс орны эдийн засгийн хөгжлийн эсрэг, ард иргэд, орон нутгийн хөгжлийн эсрэг заалтыг улам баталгаажуулж байна. Бид шинэ үндсэн хуулиа өөрчилсөн хэдий ч Монгол Улсын эдийн засгийн бодлого өөрчлөгдөөгүй нь тогтворгүй байдал, иргэддээ хүрэхгүй байгаагийн гол уршиг болж байна. Өөрөөр хэлбэл бид төвлөрсөн социалист төлөвлөгөөт эдийн засгаас татгалзаж чадаагүйн нэг хэлбэр бол өнөөдрийн эдийн засгийн гажуудал, иргэдийг ядуурлаас бууруулж чадаагүйтэй холбоотой. Зах зээлийн эдийн засаг дээр социалист аргаар хандаж болохгүй. Тийм учраас орон нутгийн хөгжлийг дэмжих асуудал орон нутгийн эдийн засгийн асуудал юм. Биет байх, татвараа өөрөө хураадаг байх, бие даасан төсвөө нутгийнхаа өөрөө удирдах ёсоор баталдаг байх байр суурийг илэрхийлнэ.
Гуравдугаарт: Нутгийн өөрөө удирдах ёс, Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн асуудал. Энэ бүгд өөрөө нэгдмэл ойлголт гэж заасан байдаг. Энэ гурав нэгдэж байж нутгийн өөрөө удирдлагын асуудлыг хөндөж байгаа учраас бид энэ асуудал дээр аймаг, нийслэл, хот, сум дүүргийн асуудлыг өнөөгийн түвшинд зөв зохистой зохицуулалт хийж оролцох нь зүйтэй. Ерөнхийлөгч мөн нэгдмэл байр суурьтай байгаа.
Дөрөвдүгээрт: Төрийн албыг баталгаажуулах асуудал нэмэлт өөрчлөлтөөр орж ирж байгаа. Энэ нь төрийн албанд нэгэнт орсон хүнийг халж болохгүй гэсэн нь гарах хаалгыг хааж байгаа асуудал гэж харагдаж байна. Гэхдээ асуудал нь гарах хаалгандаа биш, орох хаалгандаа байна. Өнөөдөр төрийн албаны тухай үндсэн хуульд тусгаж байгаа бол төрийн албанд орох босгыг үндсэн хуульд оруулах ёстой. Төрийн албанд орох шалгуур зарчим нь юу юм бэ гэдгээс шалтгаалж Үндсэн хуульд зайлшгүй оруулсны дараа төрийн албан хаагчийн ёс зүй, зарчмыг яригдана.
Тавдугаарт: Шүүхийн хяналт шийдвэрийн тал дээрх санал. Нэг их хуралд шүүхийг томилох асуудалд дангаараа орж байгаа нь буруу.
Зургадугаарт: Баялагийн сангийн асуудал. Байгалийн баялаг гэсэн ерөнхий нэр томъёогоос бид татгалзах ёстой. Энэ баялагийн санг байгуулах тухай асуудал дээр бид Ерөнхийлөгчтэй санал нэг байна. Газар доорх эрдэнэсийг баялаг болгосны дараа үүний үнэ цэнэ, үндэсний аюулгүй байдлыг баталгаажуулах ард иргэдийнхээ амьдрал эрүүл мэндийг сайжруулах, хуримтлал бий болгох, баялагийн сангаар дамжуулж шударгаар бүтээх нь зарчмын хувьд зөв юм.
Эдгээрээс гадна ард түмний санал асуулгыг зайлшгүй явуулах ёстой гэсэн байр суурьтай байна. Бид Ерөнхийлөгчийн саналтай хамтран ажлын хэсэг байгуулан хэлэлцүүлэгт оролцоно. Хэрвээ Ерөнхийлөгчийн санал болон бидний тавьсан энэ зарчмын саналууд үнэмлэхүй олонхоор хүч түрэн шийдэхгүйгээр явбал Ардчилсан нам хэлэлцүүлэгт орох шаардлагагүй гэдгээ илэрхийлж байна гэлээ.
Үйл явдал
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх ХБНГУ-ын Ерөнхийлөгчийн урилгаар төрийн айлчлал хийнэ
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх ХБНГУ-ын Ерөнхийлөгч Франк-Вальтер Штайнмайэрийн урилгаар 2026 оны 10 дугаар сарын 19-22-ны өдрүүдэд төрийн айлчлал хийнэ.
Айлчлалын үеэр хоёр улсын Ерөнхийлөгч албан ёсны хэлэлцээ хийж, харилцаа, хамтын ажиллагааг харилцан ашигтай худалдаа, эдийн засаг, боловсрол, шинжлэх ухаан, соёлын салбарт өргөжүүлэн хөгжүүлэх асуудлаар ярилцана.
Мөн “Монгол Улс, ХБНГУ хоорондын Хамтарсан тунхаглал” байгуулж, “Стратегийн түншлэл”-ийг өргөжүүлэн бэхжүүлэх хамтын ажиллагааны тэргүүлэх чиглэлээ тодорхойлно.
Төрийн тэргүүн нар Берлин хотноо гаргах “Чингис хаан ба Монголчуудын ертөнц” үзэсгэлэнгийн нээлтэд оролцоно.
Айлчлалын хүрээнд “Монгол-Германы бизнес форум”, “Монгол-Германы шинжлэх ухааны өдөрлөг”, “Монгол ба монголын дараах үеийн Евроази дахь соёлын солилцоо, байгаль орчин” олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал, зохиолч Д.Нацагдоржийн мэндэлсний 120 жилийн ойд зориулсан эрдэм шинжилгээний олон улсын бага хурал болно.
ХБНГУ-ын Ерөнхийлөгч хоёр улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 50 жилийн ойн хүрээнд 2024 онд манай улсад төрийн айлчлал хийж, нийтлэг үнэт зүйлд суурилсан харилцааг ахиулж, “Стратегийн түншлэл”-д хүргэсэн юм.
Үйл явдал
Хүүхдийн эрт илрүүлгийн үзлэгийн хамрагдалт 40 хувьд хүрлээ
Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учралын санаачилсан “За бол заавал хийе” аяны хүрээнд хүүхдийн эрүүл мэндийг хамгаалах, өвчлөл, эрсдэлийг эрт илрүүлэх, шаардлагатай тусламж, үйлчилгээнд цаг алдалгүй хамруулах ажлыг улсын хэмжээнд хэрэгжүүлж байна.
Эрүүл мэндийн сайд, Боловсролын сайдын 2026 оны наймдугаар сарын 18-ны өдрийн А/255, А/254 дүгээр хамтарсан тушаалаар цэцэрлэг, сургуульд суурилсан урьдчилан сэргийлэх, эрт илрүүлэх үзлэгийг улсын хэмжээнд зохион байгуулахаар шийдвэрлэж, аравдугаар сарын 1-нээс эхлүүлсэн.Үзлэгийг арванхоёрдугаар сарын 1-нийг хүртэл зохион байгуулж, зорилтот насны хүүхдүүдийн эрүүл мэндийн эрсдэлийг эрт илрүүлэх, шаардлагатай тусламж, үйлчилгээнд цаг алдалгүй холбох, цаашдын хяналтыг үргэлжлүүлэх зорилготой юм.
2026 оны аравдугаар сарын 15-ны өдрийн байдлаар улсын хэмжээнд үзлэгт хамрагдах 291,998 хүүхдээс 118,090 хүүхэд хамрагдаж, нийт хамрагдалт 40.4 хувьд хүрлээ.
Эрүүл мэндийн сайд Э.Батшугар, Боловсролын сайд Л.Энх-Амгалан нар ерөнхий боловсролын 31 дүгээр сургуульд ажиллаж, хүүхдийн эрүүл мэндийн эрт илрүүлгийн зохион байгуулалт, явцтай танилцлаа.
Урьдчилан сэргийлэх, эрт илрүүлгээр гурав, зургаа, 11, 15 настай хүүхдүүдийг нас, хөгжлийн онцлогт нь тохирсон багц үзлэг, үнэлгээнд хамруулж байна.
Үйл явдал
Нийслэлийн ногоон бүсэд орц, гарц хаасан, зөвшөөрсөн хэмжээнээс хэтрүүлэн хашаа барьсан зөрчлүүдийг арилгаж байна
Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагч Б.Пүрэвдагва наймдугаар сарын 26-нд нийслэлийн Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн нутаг дэвсгэр дэх ногоон бүс, ойн сан бүхий зуслангийн 26 аманд ажилласан. Энэ үеэр ойн сан бүхий, ногоон бүсэд иргэдийн чөлөөтэй зорчих, амарч зугаалах орц, гарцыг хаасан, зөвшөөрөгдсөн хэмжээнээс хэтрүүлэн хашаа барьсан, эзэмшил газраа зориулалтын дагуу ашиглаагүй зэрэг зөрчилтэй нэгж талбаруудын газар эзэмших эрхийг цуцалж, зөрчлийг арилгахыг холбогдох албаныханд үүрэг болгосон.
Энэ хүрээнд өнөөдрийн байдлаар нийслэлийн дөрвөн дүүргийн хэмжээнд зөрчилтэй 407 нэгж талбарын газар эзэмших эрхийг хүчингүй болгож, зөрчлийг арилгах, нийтийн эзэмшлийн орц, гарцыг чөлөөлөх ажил үргэлжилж байна.
СХД-ийн Газар зохион байгуулалтын албаны Газар зохион байгуулалт хариуцсан мэргэжилтэн Г.Мөнхзул “Нийслэлийн Засаг даргаас өгсөн үүргийн дагуу ойн сан бүхий газарт иргэдийн зорчих орц, гарцыг хаасан, зөвшөөрөгдсөн хэмжээнээс хэтрүүлэн хашаа барьсан, мод сүйтгэн газар ашигласан зэрэг зөрчилтэй нэгж талбаруудын газар эзэмших эрхийг цуцлах, газрын зөрчлийг арилгах, нийтийн эзэмшлийн орц, гарцыг чөлөөлөх ажлыг зохион байгуулж байна. Энэ хүрээнд Сонгинохайрхан дүүргийн хэмжээнд нийт 83 нэгж талбарт зөрчил арилгах, газар эзэмших эрхийг хүчингүй болгох юм. Өнөөдрийн байдлаар 37 нэгж талбарын газар эзэмших эрхийг дуусгавар болгож, 46 нэгж талбарын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг хүчингүй болгохтой холбоотой сонсох ажиллагаа үргэлжилж байна. Мөн 10 байршилд орц, гарцыг чөлөөлөөд байна. Тухайлбал, 21 дүгээр хороо, Жаргалантын аманд нэг байршлын 400 метр, Ар гүнтэд хоёр байршлын 14 метр, 34 дүгээр хорооны Баянголын аманд нэг байршлын 1,996 метр, 42 дугаар хорооны Зүүн салааны зуслангийн бүсэд нэг байршлын 268 метр урттай зөвшөөрөлгүй төмөр хашааг албадан буулгаж, орц, гарцыг чөлөөлсөн” гэв.
ЧД-ийн Газар зохион байгуулалтын албаны Газар зохион байгуулалт хариуцсан мэргэжилтэн Б.Бат-Оргил “Чингэлтэй дүүргийн ойн сан бүхий газарт ашиглалтгүй байсан 67 нэгж талбарын газар эзэмших эрхийг хүчингүй болгосон. Түүнчлэн дүүргийн 23, 24 дүгээр хорооны нутаг дэвсгэрт зөвшөөрөгдсөн хэмжээнээс хэтрүүлэн хашаа барьсан, иргэдийн ногоон бүсэд чөлөөтэй зорчих эрхийг хязгаарласан нийт 70 нэгж талбарт илэрсэн зөрчлийг үе шаттайгаар арилгаж байна” гэлээ.
СБД-ийн Газар зохион байгуулалтын албаны ахлах мэргэжилтэн Н.Чинсанаа “Сүхбаатар дүүргийн Газар зохион байгуулалтын албанаас “Ногоон бүсээ хамгаалъя” аяны хүрээнд кадастрын зурагт тусгасан хэмжээнээс хэтрүүлэн хашаа барьсан зөрчилтэй есөн нэгж талбарын байршлыг өөрчилж, иргэдийн чөлөөтэй, саадгүй зорчих нөхцөлийг бүрдүүлэн орц, гарцыг чөлөөлөөд байна. Эзэмшил бүхий газраа зориулалтын дагуу ашиглаагүй, газар дээрээ бодит ашиглалт хийгээгүй 178 иргэний газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг хүчингүй болгосон. Газрын зөрчил арилгасан байршлуудад дахин хашаа барих, зөрчил давтан гаргахаас урьдчилан сэргийлэх зорилгоор тухайн хороог хариуцсан болон газар зохион байгуулалт хариуцсан мэргэжилтнүүд долоо хоног бүр хяналт тавин ажиллаж байна” гэсэн юм.
БЗД-ийн Газар зохион байгуулалтын албаны Газар зохион байгуулалт хариуцсан мэргэжилтэн Б.Гантогтох “Баянзүрх дүүргийн хэмжээнд нийт 10 байршлын 112 га талбайд дрон нисгэж, боловсруулалт хийж, судалгааг нэгтгэсэн. Энэ хүрээнд ойн сан бүхий газарт ашиглалтгүй байсан 68 нэгж талбарт холбогдох сонсох ажиллагааг зохион байгуулж, газар эзэмших эрхийг дуусгавар болгосон. Харин зургаан нэгж талбарын газар эзэмших эрхийг дуусгавар болгох асуудал дүүргийн Засаг даргын захирамжийн төслийн шатанд хянагдаж байна. Зөвшөөрсөн хэмжээнээс хэтрүүлэн хашаа татсан, ойн сан бүхий газарт нэвтрэх орц, гарцыг хаасан зөрчилтэй нэгж талбаруудыг чөлөөлж, иргэдийн зорчих эрхийг хангах ажил үргэлжилж байна. Газар албадан чөлөөлөхөөс өмнө хуульд заасан журмын дагуу сонсох ажиллагааг зохион байгуулж, иргэдэд 14 хоногийн өмнө мэдэгдэл хүргүүлэх, эзэнгүй хашаанд мэдэгдэх хуудас байрлуулах зэрэг арга хэмжээ авдаг. Ийнхүү газар чөлөөлөх ажиллагааг холбогдох хууль, журмын дагуу хэрэгжүүлдэг” гэв.
